Kryzys na polskim rynku wodorowym: Gdy ambitne plany energetyczne zderzają się z ekonomiczną rzeczywistością

Alarmy parlamentarzystów o nieracjonalnym wykorzystaniu wodoru

Polska transformacja energetyczna stanęła przed poważnym wyzwaniem. Grupa posłów z Koalicji Obywatelskiej zwróciła uwagę na krytyczną sytuację na rynku paliwa wodorowego, która może zagrozić realizacji ambitnych celów dekarbonizacyjnych kraju. W ich ocenie mamy do czynienia z nieracjonalnym wykorzystaniem wodoru, co budzi poważne obawy o przyszłość tej kluczowej technologii.

Parlamentarzyści podkreślają, że wodór od kilku lat jest wskazywany jako jedno z najbardziej obiecujących paliw przyszłości. Stanowić ma kluczowy element dekarbonizacji sektora transportowego, energetycznego oraz przemysłowego. Jest uniwersalnym nośnikiem energii o wysokim potencjale i może służyć nie tylko jako nośnik energii, ale także jej magazyn, substrat w procesach produkcyjnych oraz paliwo alternatywne dla transportu.

Monopol cenowy Orlenu na rynku wodorowym

Głównym problemem polskiego rynku wodorowego jest dominująca pozycja PKN Orlen, który stał się naturalnym animatorem polskiej mobilności wodorowej. Koncern kontroluje największą sieć stacji tankowania wodoru i jest partnerem pierwszego wyboru dla wielu samorządów i firm. Do 2030 roku Grupa Orlen planuje budowę sieci ponad 100 stacji tankowania wodoru w Polsce, Czechach i na Słowacji.

Orlen otrzymał znaczące wsparcie finansowe na rozwój infrastruktury wodorowej. W ramach projektów Green H2 i Hydrogen Eagle koncern pozyskał 1,7 miliarda złotych bezzwrotnego dofinansowania ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Dodatkowo, na budowę 16 stacji tankowania wodoru otrzymał 62 miliony euro dotacji.

Niepokojące są jednak dane dotyczące struktury kosztów. Zgodnie z nieoficjalnymi informacjami, koszt produkcji wodoru szarego przez Orlen wynosi około 10 złotych za kilogram.Tymczasem w rozstrzygniętych przetargach cena dla samorządów oscyluje wokół 50 złotych brutto za kilogram, a oferta publiczna Orlenu wynosi 69 złotych brutto za kilogram.

Dramatyczna różnica w kosztach eksploatacyjnych

Kluczowym argumentem przeciwko wodorowym autobusom są koszty eksploatacyjne. Dane z różnych miast pokazują dramatyczne różnice w kosztach paliwa. W Koninie obliczono, że przejechanie 100 kilometrów autobusem wodorowym kosztuje 418 złotych netto, podczas gdy autobus elektryczny wymaga jedynie 102 złotych. Podobne wyliczenia z Rybnika wskazują na koszt 387 złotych za 100 kilometrów dla autobusu wodorowego.

Wszystkie dostępne wyliczenia wskazują, że koszt paliwa wodorowego koniecznego do przejechania 1 kilometra trasy jest prawie trzykrotnie wyższy od paliwa tradycyjnego. Ta ogromna różnica kosztowa staje się głównym argumentem przeciwko inwestycjom w transport wodorowy.

Fala rezygnacji samorządów

Wysokie koszty wodoru prowadzą do lawinowego wzrostu rezygnacji samorządów z projektów wodorowych. Włocławek w 2022 roku zrezygnował z zakupu autobusów wodorowych, mimo pozyskania finansowania z NFOŚiGW. Miasto wyliczało, że sam koszt paliwa wodorowego wynosiłby od 320 do 450 złotych na 100 kilometrów, podczas gdy energia elektryczna kosztowałaby 65-70 złotych.

Wałbrzych w 2025 roku unieważnił przetarg na dostawę wodoru dla 20 zamówionych autobusów Solaris. Jedyna oferta Orlenu opiewała na niemal 25 milionów złotych za 317 050 kilogramów paliwa, co oznaczało koszt około 77 złotych za kilogram. Dla miejskiego budżetu okazało się to kwotą nie do udźwignięcia.

Również Żory zrezygnowały z zakupu autobusów wodorowych na rzecz elektrycznych, a Polenergia odstąpiła od kontraktu na dostawę wodoru dla MPK Rzeszów. Problem nie dotyczy tylko Polski – belgijski operator De Lijn uznał, że autobusy wodorowe są nieopłacalne i wycofał całą flotę z Antwerpii.

Strategia wodorowa pod znakiem zapytania

Przyjęta w 2021 roku Polska Strategia Wodorowa zakładała ambitne cele: do 2030 roku na polskich drogach miało poruszać się 800-1000 autobusów wodorowych, a infrastruktura miała zostać wzbogacona o minimum 32 stacje tankowania wodoru. Tymczasem na koniec marca 2025 roku w Polsce było zarejestrowanych jedynie 88 miejskich autobusów z ogniwami wodorowymi.

Luka finansowa między ceną wodoru niskoemisyjnego i odnawialnego a ceną ich substytutów o wysokim śladzie węglowym jest obecnie zbyt duża i zniechęca do inwestowania w nowe moce wytwórcze wodoru. To kwestionuje ekonomiczny sens kontynuowania transformacji energetycznej ukierunkowanej na wykorzystanie paliwa wodorowego.

Konieczność mechanizmów wsparcia publicznego

Posłowie z Koalicji Obywatelskiej podkreślają konieczność zintensyfikowania prac nad mechanizmami wsparcia regulacyjnego. Postulują jak najszybsze wprowadzenie wsparcia poprzez mechanizm pomocy publicznej, który pozwoli pokryć lukę finansową między ceną wodoru odnawialnego oraz niskoemisyjnego a ceną substytutów o wysokim śladzie węglowym.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad wodorowym kontraktem różnicowym, który ma polegać na zapewnieniu pomocy publicznej w formie ustalonej wcześniej kwoty dopłaty do ceny 1 kilograma wodoru. Dopłata ta ma zmniejszyć różnicę w cenie wodoru odnawialnego i wodoru szarego. W Krajowym Planie Odbudowy ujęte zostały inwestycje w technologie wodorowe o budżecie około 2,9 miliarda złotych.

Europejski kontekst rozwoju rynku

Komisja Europejska wprowadza mechanizm pilotażowy dla rynku wodoru, który ma działać przez pięć lat jako część Europejskiego Banku Wodoru. Mechanizm będzie gromadzić, przetwarzać i zapewniać dostęp do informacji na temat popytu i podaży wodoru odnawialnego, niskoemisyjnego i pochodnych.

Jednak europejska branża wodorowa apeluje do Komisji Europejskiej o wsparcie lokalnego handlu i konkurencji. Niecałe 50% projektów wyróżnionych w pilotażowej aukcji unijnego banku wodoru opiera się na europejskiej technologii, co stanowi sygnał ostrzegawczy dla przyszłości branży.

Przyszłość technologii wodorowej w Polsce

Mimo obecnych problemów, eksperci nie wykluczają przyszłości wodoru w polskim transporcie. Wiceminister klimatu Ireneusz Zyska podkreśla, że wodór to przyszłość transportu ciężkiego.Jednak rozwój tej technologii wymaga rozwiązania fundamentalnych problemów cenowych i konkurencyjnych.

Kluczowym wyzwaniem jest obniżenie kosztów produkcji zielonego wodoru. Według szacunków, do 2030 roku ceny elektrolizerów mogą spaść o połowę, a koszty produkcji wodoru z fotowoltaiki mogą zmniejszyć się do około 2,2 dolara za kilogram. Jednocześnie rosnące opłaty emisyjne mogą podnieść koszty wodoru szarego do 5 dolarów za kilogram.

Polska musi znaleźć swoją niszę na bardzo konkurencyjnym rynku zielonego wodoru. Jako trzeci największy producent wodoru w Europie, z roczną produkcją 1,3 miliona ton, Polska ma potencjał do wykorzystania tej przewagi. Jednak wymaga to przejścia od wodoru szarego do zielonego, co jest procesem kosztownym i długotrwałym.

Wnioski i rekomendacje

Sytuacja na polskim rynku wodorowym pokazuje, że bez odpowiednich mechanizmów wsparcia publicznego ambitne cele transformacji energetycznej mogą pozostać nierealizowalne. Brak mechanizmu wsparcia dla wodoru ze względu na brak rynku hurtowego oraz niewystarczającą infrastrukturę transportowo-magazynową sprawia, że gospodarka wodorowa rozwija się w sposób zdecentralizowany.

Konieczne jest pilne wprowadzenie wodorowych kontraktów różnicowych, które wyrównają konkurencyjność między wodorem odnawialnym a paliwami konwencjonalnymi. Bez tego wsparcia polska transformacja energetyczna może stanąć pod znakiem zapytania, a inwestycje w technologie wodorowe mogą okazać się nieopłacalne.

Obecna sytuacja wymaga szybkich i zdecydowanych działań regulacyjnych, aby zapobiec dalszemu odpływowi samorządów z projektów wodorowych i utrzymać Polskę na ścieżce dekarbonizacji transportu publicznego. W przeciwnym razie, jak ostrzegają posłowie, cele Polskiej Strategii Wodorowej staną pod znakiem zapytania.